Uit de roman · Willem Bakker · Brief uit Schalkhaar
Lieve moeder en Hendrik,
Enkele passages uit Willems brief · Schalkhaar, eind 1941.
Na mijn verblijf in Duitschland ben ik weder in Nederland teruggekeerd. Ik had u eerder willen schrijven, doch de omstandigheden lieten dit niet toe. Gij behoeft u om mij geen zorgen te maken. Ik ben gezond en heb goed onderdak.
Ik verblijf thans te Schalkhaar, waar ik een opleiding volg bij het Politie-Opleidingsbataljon. De dagen zijn lang en het onderricht is zwaar, doch ik gevoel dat deze arbeid mij goeddoet. Wij staan vroeg op en worden streng geoefend in orde, gehoorzaamheid en lichamelijke tucht.
Men leert ons hier dat een man zijn plicht moet kennen en zonder aarzeling behoort uit te voeren. Wie belast is met het handhaven der orde, mag zich niet laten leiden door persoonlijke gevoelens. Twijfel maakt den mensch zwak. Strengheid wordt hier beloond, omdat zachtheid slechts wanorde voortbrengt.
Op de wastafel ligt Elena’s borstel. Kijk ook naar de spiegel. Tik op een naam wanneer het glas beslaat.
Uit de roman · Broek in Waterland, 2009
Elena legde haar hoofd tegen de rand van het bad. Boven haar liep een fijne scheur door het plafond. Erwin had er met potlood twee kleine streepjes naast gezet om te kunnen zien of die langer werd.
‘Bij jou kan ik vrouw zijn,’ zei ze.
Erwin bewoog niet.
Alleen zijn duim streek eenmaal over de rand van de opgevouwen tissue.
‘Wat ben je bij de rest?’
Elena wilde zeggen dat hij begreep wat ze bedoelde. Dat uitleg de zin kleiner zou maken. Erwin bleef wachten.
‘De oplossing,’ zei ze. ‘Degene die weet wat er moet gebeuren. Degene die overeind blijft wanneer anderen dat niet kunnen.’
Twee lege stoelen. De microfoons staan klaar. Tik op de microfoon voor Eva’s podcastscène. Het dossier op tafel vertelt waarom ik kunstmest als onderwerp koos.
Eva luisterde haar eigen stem alleen terug wanneer het moest. Montage maakte hoorbaar wat een gesprek verborg: een halve seconde stilte, een ademhaling, haar stem die harder werd zodra ze dacht dat iemand haar iets verkocht. De geïnterviewde vroeg: ‘Economisch noodzakelijk voor wie?’ Daarna hoorde Eva zichzelf te snel uitleggen. Ze knipte de zin weg.
Haar telefoon lichtte op. Erwin schreef dat hij vier afleveringen had geluisterd — vijf met die over de haven, maar daarin was hij tien minuten in slaap gevallen.
Eva belde hem.
‘Die mensen zijn goed genoeg,’ zei hij. ‘Waarom leg je na een sterk antwoord uit wat ik net gehoord heb?’
‘Verdomme.’
Volgens Erwin waren haar beste momenten de stiltes, zoals na de vrouw uit Limburg die vertelde wat er verdween toen mensen na een fabriekssluiting vertrokken.
‘Ik wist niet wat ik moest zeggen.’
‘Precies.’
‘Nu doe jij hetzelfde.’
Hij lachte.
‘Waarom luisterde je verder?’
‘Omdat ik je stem prettig vind.’
Geen grap, geen reddingszin. Dat antwoord kon ze niet wegmonteren.
Daarna vroeg hij naar het bereik.
De laatste aflevering groeide veel sneller dan verwacht. Eva maakte het aantal kleiner door over downloads te praten in plaats van luisteraars.
‘Je maakt het kleiner.’
‘Doe ik niet.’
‘Jawel.’
Klein bereik was overzichtelijk geweest. Groot bereik betekende onbekende mensen die niet alleen naar haar gasten luisterden, maar naar háár begonnen te kijken.
De inbox groeide. Complimenten. Bronnen. Mensen die haar links vonden, rechts, elitair, anti-bedrijfsleven en tegelijk dienaar van het grootkapitaal.
En berichten die minder makkelijk weg te lachen waren.
Boven controleerde hij de balkkoppen en tekende de verdieping: drie kamers, overloop, trap en buitenmuren.
In de achterste slaapkamer schoof hij het bedframe opzij en mat de kamer.
Bij de laatste maat bleef zijn potlood boven het papier hangen.
Hij telde opnieuw.
Buitenmaat, twee gevels, binnenwanden, kamers en overloop.
Het klopte niet.
Erwin keek van zijn maatvoering naar de wand. Hout en steen konden scheef zijn. Een volle meter verdween niet vanzelf.
Het lipje van de rolmaat had de juiste speling. Geen knik, geen verschoven nul.
Hij mat de achtergevel opnieuw. Dezelfde maat.
Binnen zette hij potloodstrepen op de plinten en controleerde iedere ruimte afzonderlijk. Hij nam de dikte van het metselwerk ruimer dan nodig en rekende nogmaals.
Het verschil bleef. Er ontbrak bijna een meter. Te veel voor scheve muren of oud pleisterwerk.
Erwin ging op de overloop staan. Aan de ene kant lag de slaapkamer met het bedframe, aan de andere de kamer met de kranten. De wand ertussen oogde vanaf de overloop als een gewone scheidingsmuur.
Hij legde zijn hand tegen het stucwerk. Misschien een oud rookkanaal, een dichtgezette bedstee of een ruime leidingkoker.
Hij klopte met zijn knokkels. Hard. Kort.
Een halve meter verder klonk dezelfde droge slag. Daarna werd de klank dieper.
Uit de roman · Een jeugdherinnering
Hendrik en Willem
Een herinnering aan twee broers en een gewonde zwaluw.
Hendrik zag weer de schoenendoos op de schuurvloer. Willem zat ernaast met opgetrokken knieën. Een zwaluw lag op een opgevouwen doek; één vleugel hield het dier van zich af.
Hun vader had gezegd dat het toch zou sterven. Willem had gewacht tot hij weg was en de doos opnieuw geopend.
‘Niet zoo dichtbij,’ zei hij toen Hendrik zich over hem heen boog.
Hendrik hurkte aan de andere kant. De vogel schoof achteruit, tot zijn staart tegen het karton zat.
‘Waar heb je hem gevonden?’
‘Onder de goot. Hij kon niet meer omhoog.’
Willem hield een vlieg tussen duim en wijsvinger. Hij bracht die naar de snavel en trok zijn hand weer terug zodra de vogel bewoog.
‘Je moet je hand stilhouden,’ zei Hendrik.
‘Dat doe ik.’
‘Je trekt hem steeds weg.’
‘Doe jij het dan.’
Willem gaf hem de vlieg. Hendrik hield zijn hand zo laag mogelijk en wachtte. Zijn knie begon pijn te doen op de stenen. Na een tijd verdween de vlieg tussen de snavelhelften.
‘Zie je wel,’ fluisterde Willem. ‘Hij eet.’
Zijn broer schoof dichterbij. Hun knieën raakten elkaar. Ze bleven zitten tot de vogel zijn ogen sloot.
Persoonlijk verhaal van de auteur · Familiegeschiedenis
De vaalblauwe mappen
Ik was al in de dertig toen ik ontdekte dat ik een opa van moederskant had. Tot die tijd had ik niet van zijn bestaan geweten. Over de vader van mijn moeder werd thuis niet gesproken.
Ik heb hem nooit ontmoet. Ik ken zijn stem niet, weet niet hoe hij lachte of hoe hij thuis was. Toen ik eenmaal van hem wist, kwamen er vragen. Wie was hij? Wat was er gebeurd? En waarom had ik al die jaren niets over hem gehoord?
